Aan het einde van de 16e eeuw was de Bas-Médoc een half jaar lang een versnipperd gebied van moerassen en doorweekte bodems, een tussenwereld waar je niet kon varen zoals op zee, noch lopen zoals op vaste grond. Het landschap dat we nu kennen is gevormd door menselijk handelen, door werken die in de 17e eeuw begonnen en werden voltooid dankzij Hollandse expertise.

Nederland dankt zijn naam aan de ligging van zijn grondgebied, grotendeels onder zeeniveau. Altijd al blootgesteld aan het gevaar van overstroming ontwikkelde het een kennis van waterbouw die Frankrijk niet bezat. Die kwam met mensen uit Holland, die zich aan het einde van de 16e eeuw onder druk van politieke en religieuze conflicten tot de Médoc wendden.

Eén man wist die expertise te benutten: Humphrey Bradley. Een edict gaf hem de opdracht de uiterwaarden en moerassen droog te leggen om ze geschikt te maken voor weiland, akkerbouw en graasland. Die opdracht leverde hem de titel “meester van de dijken en kanalen van het koninkrijk” op. De buitenlandse ambachtslieden die hem vergezelden, voornamelijk uit Nederland, konden genaturaliseerd worden zonder de heffing droit d’aubaine te betalen, en de drooggelegde gronden gaven hem na afloop van de werken een eigendoms- en gebruiksrecht op het grootste deel ervan.

Vanaf toen maakte de moerassige bodem plaats voor vruchtbare klei, waarop landbouw en later de wijnbouw en de wijn van de Médoc zich ontwikkelden. Het Hollandse erfgoed is ook te zien in de molens die ontstonden om bepaalde oogsten te verwerken. Dit onbekende werk heeft de economie en de gezondheid van de streek net zo ingrijpend veranderd als haar vorm, en de cultuur van de Médoc is nog altijd doordrenkt van die vermenging, die haar onderscheidt van de rest van Frankrijk.

Keerzijde van de medaille: ontdaan van zijn water is de Médoc nu sterk blootgesteld aan de zeespiegelstijging, die de Gironde via het principe van communicerende vaten zou doen stijgen. Zoals in Nederland bestaat het risico dat het peil van de dijken ooit wordt overschreden, eerst op uitzonderlijke wijze. De regelgeving verplicht nu om nieuwbouw te verhogen.

Aloudi House, het naastgelegen huis, staat in een zone waarop die regelgeving van toepassing is: zijn verhoogde vloer beschermt het tegen een mogelijke overstroming, en ook Tiny’Loudi staat op palen. Op zeer lange termijn blijft een nieuwe overstroming van het land waarschijnlijk en komt alleen terugtrekking in aanmerking. Aloudi House is daarom op palen en pijlers ontworpen, zodat het zonder sporen op het terrein kan worden verwijderd.

Onze planeet is niet helemaal rond en voor 72 % met water bedekt, waarvan 97 % zich in de zeeën en oceanen bevindt. Deze vloeibare massa staat onder invloed van de aantrekkingskracht van de zon en de maan, die die van de aarde versterken of verzwakken naargelang hun stand.

Het water wordt afwisselend de ruimte in getrokken en dan weer naar de planeet teruggeroepen: op het oppervlak van grote watermassa’s verplaatsen zich zo evenveel “waterbergen”. Zo ontstaat het getij, dat je vooral aan de Atlantische Oceaan ziet, al bestaat het ook in de Middellandse Zee.

Het water begint op een bepaald uur terug te trekken, staat na ongeveer zes uur stil en keert ongeveer twaalf uur na het begin van de cyclus terug. De maancyclus duurt 24 uur en 50 minuten, iets langer dan onze dag van 24 uur: de getijdentijden schuiven dus van dag tot dag op. Daarom is het zinvol de tijden te raadplegen voordat u naar het strand of de riviermonding gaat.

De Polynesiërs glijden al eeuwenlang staand op een plank over het water. Meer dan een vervoermiddel stelt dit eenvoudige vaartuig de mens in staat in direct contact te komen met het natuurelement dat zijn bestaan verzekert. De oceaan herbergt een rijke biodiversiteit, levert de helft van de zuurstof die we inademen en neemt bijna een kwart van onze koolstofdioxide-uitstoot op.

Surfen intrigeerde de eerste zeevaarders, maar werd pas heel recent geëxporteerd. In Frankrijk wordt de komst ervan met Biarritz verbonden, waar de Amerikaanse scenarioschrijver Peter Viertel en de “tontons surfeurs” de sport in de jaren 1950 bekend maakten door Californische planken over de branding van de Baskische kust te laten glijden. Pas in de jaren 1980 werden veel andere spots ontdekt, zodat de Atlantische kust een wereldwijd erkend surfgebied werd.

Een deel van de oorspronkelijke filosofie reisde mee met de sport: een levenskunst in contact met een natuurkracht die je leert observeren, begrijpen en respecteren om veilig te genieten van haar kracht, schoonheid en weldaden. Yoga en meditatie sluiten trouwens vaak aan bij de wereld van het surfen, in de houding en de manier van op de plank staan. Elk jaar organiseren surfgroepen, verenigingen en federaties ook acties om de kusten schoon te maken en de oceanen te beschermen.

Al eeuwenlang tekenen golven en getijden de kustlijn steeds opnieuw, van de Spaanse grens tot de monding van de Gironde. Dat heet kusterosie: de ontmoeting tussen de materie van het land en de beweging van het water van de Atlantische Oceaan. Het gesteente heeft allang plaatsgemaakt voor zand, dat met getijden en stormen verschuift. De beroemde duin van Pilat is op geologische schaal slechts een zandkasteel dat bestemd is te vergaan om elders weer te ontstaan.

Op de schaal van een mensenleven bleef het verschijnsel lang onopgemerkt. Maar in enkele decennia is er direct op deze onmerkbaar bewegende bodems gebouwd, en het resultaat is zichtbaar geworden: de bunkers van het Duitse leger, nochtans onder de stevigste gebouwen ooit gebouwd, zijn onder hun eigen gewicht weggezakt en op de stranden omgekanteld.

Jarenlang was de strategie vechten: steeds sterkere constructies bouwen en onderhouden, die toch onderhevig zijn aan erosie en nooit veilig zijn voor overschrijding van hun capaciteit. Dat gold onder meer voor de zeewaterbaden aan de punt van de Médoc, bedoeld als dempend element eerder dan als schild. Meer weten (Sud Ouest)

Andere emblematische constructies zijn verdwenen. Zoals Le Signal in Soulac-sur-Mer: dit gebouw, gebouwd in de Trente Glorieuses om aan de vraag naar woningen in een badplaats te voldoen, moest worden ontruimd door de oprukkende kustlijn, die het zand wegspoelde waarop het stond. De herinneringen van veel gezinnen verdwenen met zijn laatste stenen, in 2023 gesloopt om plaats te maken voor een wandelpad waarvan de jaren eveneens geteld zijn. Meer weten (INA)

Het verschijnsel wordt nu versterkt door de stijgende zeespiegel, zelf verbonden met de opwarming van de aarde die de mens sinds de industriële revolutie aanwakkert. Gemeenten als Lacanau of Soulac-sur-Mer gelden als voorlopers van een ruimtelijke strategie, nu in de wet opgenomen, die erop gericht is bebouwing geleidelijk landinwaarts terug te laten wijken.

De verstedelijking van de kusten had niet alleen materiële, economische en sociale gevolgen. Het winnen van zand van de stranden voor de bouw heeft ze verarmd, en de vegetatie die aan deze bodems en klimaatomstandigheden is aangepast, nochtans fundamenteel voor het duinecosysteem, moest worden verwijderd. Deze vegetatie verlengt de levensduur van de kustlijn en beschermt het binnenland tegen stormen vanuit de oceaan. Het helmgras bindt het zand aan het oppervlak, terwijl de dennenbossen op de tweede rij hun positie tegenover de zee behouden.

Door bodems af te dekken ten gunste van starre, massieve volumes bouwde men niet alleen minder duurzaam tegenover natuurverschijnselen, maar liet men ook een leemte achter: de zandmassieven bleven onbeschermd achter, zonder structuur, met bressen in de barrière die de bossen hen konden bieden.

Er worden nu beschermings- en herstelprogramma’s uitgevoerd om dit ecosysteem te behouden en de regeneratie ervan te bevorderen in zones die door de stedenbouw zijn verlaten: stranden opnieuw met zand aanvullen, natuurlijke duinen herstellen en zo de kustbescherming versterken.

• Geïntegreerd beheer van kustgebieden: plannen om menselijke activiteiten langs de kust beter te beheren en de impact van verstedelijking te verminderen.
• Bescherming van wetlands: ze werken als natuurlijke buffers tegen erosie, en hun herstel is essentieel om de kust te behouden.
• Bewustmaking: de lokale bevolking en bezoekers informeren over het verband tussen kusterosie en zeespiegelstijging, zodat iedereen kan bijdragen aan het behoud van de kust van de Médoc.

Dit werk krijgt onder meer vorm in duinzones met toegangsverbod, afgebakend door zandvanghekken (ganivelles). Deze houten constructie vormt niet alleen een afrastering, maar laat de wind door en breekt hem tegelijk, wat het neerslaan en samenklonteren van het zand vergemakkelijkt. Wij kozen dezelfde vorm van afrastering om een deel van de omtrek van Aloudi House af te bakenen.